Dlaczego wcześniejsza nauka do matury przynosi lepsze efekty?

Przygotowania do egzaminu maturalnego to dla wielu uczniów jeden z najbardziej wymagających okresów edukacji. Otrzymanie świadectwa dojrzałości jest przepustką do rozpoczęcia wymarzonych studiów, ale przede wszystkim to pierwszy w życiu sprawdzian wiadomości, umiejętności, opanowania stresu oraz zmierzenia się z dokonanymi wyborami: przedmioty do zdawania w zakresie rozszerzonym.

Bez względu na to, o czym marzy młody człowiek, czy jest pewien swoich decyzji, czy zwyczajnie nie ma pojęcia, co chce w życiu robić, zmienia zainteresowania lub ich nie ma, kończy szkołę ponadpodstawową i wymaga się od niego zdania matury. Przychodzi czas podsumowania lat nauki, odkrywania siebie, choć biologicznie wcale nie jest to dobry moment na tak poważne przedsięwzięcia. Matura to przepustka do świata dorosłych i niezależności.

 

Ostatni rok szkoły – wyzwanie?

 

Ostatni rok w szkole bywa podstępny, ledwo się zaczął, a już mamy święta, studniówki, ferie zimowe… stres rośnie, czasu ubywa. Nauczyciele zbyt często przypominają o obowiązkach, zadają dużo zadań do powtórek, wymagają, oceniają i mimo okazywanej troski wydaje się, że nie rozumieją sytuacji ucznia, który miota się między nauką a potrzebą chwili wolnego. Lęk przed pędzącym czasem, natłokiem obowiązków i porażką paraliżuje. Lęk potrafi zawładnąć człowiekiem i nie tylko dusi, ale uniemożliwia naukę, sprawia, że przestaje się wierzyć, że cokolwiek można zrozumieć, a co dopiero zapamiętać i wykorzystać na sprawdzianie i EGZAMINIE!

 

Dlaczego warto rozpocząć przygotowania do matury z wyprzedzeniem?

 

Z perspektywy psychologii uczenia się oraz współczesnej pedagogiki istnieje wiele argumentów przemawiających za tym, aby zacząć przygotowania odpowiednio wcześnie. Badania nad pamięcią, motywacją, stresem oraz efektywnością strategii uczenia się jednoznacznie wskazują, że długofalowa, rozłożona w czasie nauka przynosi lepsze rezultaty niż nauka intensywna, podejmowana na krótko przed egzaminem. Jednym z najlepiej udokumentowanych zjawisk w psychologii poznawczej jest efekt rozłożonego powtarzania (spacing effect). Polega on na tym, że informacje powtarzane w dłuższym okresie są zapamiętywane trwalej niż te przyswajane szybko, krótko, bez możliwości powtarzania. Wtedy nie są one umieszczane w naszej pamięci długotrwałej. Nie chodzi więc o to, by uczyć się bardzo dużo, poświęcać cały swój czas, nie odpoczywać i nie spać. Ważne są: mądrość działania, koncentracja i sen.

Literatura psychologiczna podkreśla, że nauka rozłożona w czasie zwiększa trwałość śladów pamięciowych i ułatwia ich późniejsze odtwarzanie. Wczesne rozpoczęcie przygotowań pozwala więc uczniowi wielokrotnie wracać do materiału, co znacząco zwiększa szanse na jego trwałe opanowanie. Testowanie się pełni funkcję uczącą. Częste, bezstresowe sprawdzanie wiedzy (np. quizy, fiszki, odpowiedzi na pytania) wzmacnia proces zapamiętywania i ułatwia transfer wiedzy na nowe zadania. Regularne testowanie się oswaja z formą egzaminu, zmniejsza lęk przed sytuacją egzaminacyjną, pozwala wcześnie wykryć braki i trudności, buduje poczucie kompetencji.

Rozpoczęcie przygotowań, zaplanowanie działań daje czas na wdrożenie metod indywidualnie dostosowanych do potrzeb i talentów, i korzystanie z ich pełnego potencjału. Tak, każdy ma swoje unikalne talenty i zdolności (warto zastanowić się, co dla mnie jest łatwe, jak to się dzieje, że rozumiem i potrafię), na ich podstawie buduje się plan nauki. Presja czasu i intensywna nauka „na ostatnią chwilę” zwiększają poziom stresu, obniżają motywację i mogą prowadzić do poczucia przeciążenia oraz spadku samooceny, a tę staramy się zwiększać, doceniając się za wykonaną pracę i jej wyniki – rozumiem, pamiętam, potrafię zastosować. Zaplanowane przygotowania rozkładają wysiłek na dłuższy czas, pozwalają na odpoczynek i regenerację, zmniejszają ryzyko kryzysów emocjonalnych, budują poczucie kontroli nad procesem uczenia się - to bardzo ważne w procesie przygotowań do egzaminów.

Zdrowie psychiczne ucznia jest kluczowe dla jego efektywności. Uczenie się to nie tylko zapamiętywanie treści, ich rozumienie, ale także rozwijanie myślenia krytycznego, umiejętności analizowania tekstów, kompetencji językowych, umiejętności rozwiązywania problemów. Modele edukacji oparte wyłącznie na przygotowaniu do egzaminu - szczególnie w krótkim czasie - ograniczają rozwój tych kompetencji i zwiększają stres uczniów. Chcemy zdać maturę, ale przecież na tym etapie nasza przygoda się nie kończy. Wysiłek ma procentować na dalszych etapach życia, bez względu na to, jakich wyborów będziemy dokonywać.

Spokojne przygotowania pozwalają na budowanie umiejętności, pracę projektową, konsultacje z nauczycielami, rozwiewanie wątpliwości, pogłębianie zagadnień, rozwijanie strategii uczenia się. To proces, którego nie da się przyspieszyć w ostatnich tygodniach przed maturą. Uczniowie, którzy zaczynają naukę wcześniej, mają czas na refleksję, diagnozę swoich mocnych i słabych stron, stworzenie planu pracy, wprowadzenie korekt, naukę metod efektywnego uczenia się: np. tworzenie map myśli, fiszek, testowanie, powtórki rozłożone w czasie, nawet jeśli wcześniej tego nie robili. Z badań wynika, że uczniowie stosujący strategie oparte na psychologii uczenia się osiągają lepsze wyniki i rzadziej doświadczają stresu egzaminacyjnego.

Warte zapamiętania! Wczesne rozpoczęcie przygotowań do matury:

• wzmacnia pamięć i ułatwia trwałe zapamiętywanie,
• zmniejsza stres i przeciwdziała przeciążeniu,
• pozwala na rozwój kompetencji, a nie tylko „wkuwanie”,
• umożliwia korzystanie z efektywnych strategii uczenia się,
• daje czas na regularne testowanie i korektę błędów,
• buduje poczucie sprawczości i kontroli,
• buduje poczucie pewności siebie,
• daje spokój, który umożliwia koncentrację i naukę.

 

Przygotowywanie się do matury to nie tylko kwestia egzaminów, to także uczenie się podejmowania decyzji, poznawanie siebie, budowania siebie. Inwestycja na całe życie. Warto o tym pamiętać, jak przychodzi moment zniechęcenia.

Powodzenia!